Παρασκευή, 15 Μαΐου 2015

Πώς φτιάχνω βοτανόλαδο


Μια ιδιαίτερη κατηγορία φυτικών λαδιών είναι τα βοτανόλαδα, που τα ονομάζουμε και εμποτισμένα φυτικά λάδια (herbal infused oils), γιατί φτιάχνονται με την μέθοδο του εμποτισμού (εκχύλισης). Συνήθως αυτή τη μέθοδο τη χρησιμοποιούμε για να φτιάξουμε λάδι από φυτά που από τη φύση τους δεν έχουν αρκετά λιπαρά συστατικά στα διάφορα μέρη τους ώστε να πάρουμε από αυτά καθαρό φυτικό λάδι.
Φυτικά λάδια με εκχύλιση των θρεπτικών συστατικών τους μπορούμε να φτιάξουμε από όλα τα βότανα και τα φυτά, με πιο γνωστά το λάδι καλέντουλας, βαλσαμόχορτου, άρνικας, αμαμελίδας, χαμομηλιού και λεβάντας.
Οι ιδιότητες και οι τρόποι χρήσης τους…
Τα βοτανόλαδα αυτά είναι εξίσου πολύτιμα σε θρεπτικά συστατικά και πολύτιμες ιδιότητες με τα καθαρά φυτικά λάδια (όπως το ελαιόλαδο, το αμυγδαλέλαιο, το σησαμέλαιο κλπ.), και μάλιστα συνδυάζουν τόσο τις θεραπευτικές ιδιότητες του ελαίου που χρησιμοποιείται ως διαλύτης όσο και τις ιδιότητες του φυτού ή βότανου που εμποτίζουμε στον διαλύτη.
Ανάλογα με τις ιδιότητες του βοτανόλαδου μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε:
  • Για να τα περιποιηθούμε το πρόσωπο, το σώμα ή τα μαλλιά μας.
  • Για να θεραπεύσουμε διάφορα προβλήματα (μυϊκούς πόνους, ξηροδερμία, εγκαύματα κλπ.).
  • Στην παρασκευή σπιτικών χειροποίητων καλλυντικών και σαπουνιών.
  • Στην μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική.

Τι χρειαζόμαστε για να φτιάξουμε ένα βοτανόλαδο…
  • Ένα φυτικό λάδι, που θα το χρησιμοποιήσουμε ως διαλύτη, για να εμποτίσουμε (εμβαπτίσουμε) σε αυτό το βότανο που θέλουμε να εκχυλίσουμε. Ως διαλύτη μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε οποιοδήποτε φυτικό λάδι (ανάλογα φυσικά και με τη μέθοδο εκχύλισης που θα χρησιμοποιήσουμε) ή μείγμα φυτικών λαδιών. Συνήθως χρησιμοποιούμε φυτικά λάδια που δεν οξειδώνονται εύκολα και είναι πιο οικονομικά από άλλα (ιδιαίτερα αν θέλουμε να φτιάξουμε μεγάλες ποσότητες βοτανόλαδου), όπως είναι το ελαιόλαδο, το αμυγδαλέλαιο και το ηλιέλαιο.
  • Ανάλογα με το βότανο που θέλουμε να εκχυλίσουμε, θα χρησιμοποιήσουμε και τα μέρη που περιέχουν τα περισσότερα και πολυτιμότερα θρεπτικά συστατικά (άνθη, ρίζες, καρπούς, σπόρους, φύλλα ή φλοιό) αποξηραμένα ή φρέσκα. Το αποξηραμένο βότανο είναι πιο εύκολο στη διαχείρισή του, γιατί δεν έχει υγρασία η οποία μπορεί να χαλάσει το λάδι μας. Γι’ αυτό και αν χρησιμοποιήσουμε φρέσκο βότανο θα πρέπει πρώτα να το στεγνώσουμε για λίγες ώρες ή μέρες (ανάλογα με το φυτό ή τα μέρη του που θα χρησιμοποιήσουμε). Επίσης, θα πρέπει να το έχουμε ψιλοκόψει για να είναι πιο αποτελεσματική η εκχύλιση των θρεπτικών συστατικών του.
  • Η αναλογία βότανου - λαδιού είναι πολύ σημαντική για την περιεκτικότητα του βοτανόλαδου που θα φτιάξουμε σε συστατικά και για την αποτελεσματικότητά του κατά την χρήση του. Η αναλογία που θα χρησιμοποιήσουμε εξαρτάται από τη μέθοδο εκχύλισης που θα ακολουθήσουμε, το πόσες φορές θα επαναλάβουμε την εκχύλιση και τη μορφή του βότανου (φρέσκο ή αποξηραμένο) που θα χρησιμοποιήσουμε. Η πιο συνηθισμένη αναλογία βότανου – λαδιού είναι 1: 4. Μας δίνει ένα ήπιο σε άρωμα και περιεκτικότητα συστατικών βοτανόλαδο. Μια πιο αποτελεσματική αναλογία είναι η 1:2 ή ακόμη και η 1:1. Αυτά για αποξηραμένο βότανο και μονή εκχύλιση. Αν χρησιμοποιήσουμε φρέσκο βότανο διπλασιάζουμε την ποσότητα.
  • Ποια μέθοδο εκχύλισης θα ακολουθήσουμε. Δύο είναι οι κύριες μέθοδοι εμποτισμού για την παρασκευή βοτανόλαδου, η ψυχρή και η θερμή μέθοδος εκχύλισης, με διάφορες παραλλαγές η καθεμιά. Το ποια μέθοδο θα ακολουθήσουμε εξαρτάται από το φυτικό λάδι που θα χρησιμοποιήσουμε ως διαλύτη, το είδος του βοτάνου, τα μέρη του (φύλλα, άνθη κλπ.) και τη κατάστασή του (αποξηραμένο ή φρέσκο), τις καιρικές συνθήκες (χειμώνας ή καλοκαίρι), αλλά και το χρόνο που θέλουμε να διαθέσουμε.

 Μέθοδοι παρασκευής βοτανόλαδου…

Θερμή μέθοδος
  • Με τη βοήθεια του ήλιου
Την προτιμούμε συνήθως το καλοκαίρι όταν υπάρχει αρκετή ζέστη και ηλιοφάνεια, που θα βοηθήσουν στην εκχύλιση των συστατικών του φυτού μας.
Βάζουμε το βότανο (αποξηραμένο ή φρέσκο) σε ένα αποστειρωμένο βάζο και προσθέτουμε το λάδι, προσέχοντας να γεμίσει το βάζο μας έως 2-3 δάχτυλα κάτω από το καπάκι του. Το κλείνουμε καλά και το αφήνουμε στον ήλιο για 2-4 εβδομάδες. Καθημερινά φροντίζουμε να ανακινούμε ελαφρά το βάζο, προσέχοντας όμως να μην δημιουργήσουμε φυσαλίδες στο περιεχόμενο, γιατί έτσι είναι πιο εύκολο να χαλάσει το λάδι μας.
Παραλλαγή: Το χειμώνα μπορούμε να αφήσουμε το βάζο μας μέσα στο σπίτι σε ένα ηλιόλουστο παράθυρο ή πάνω στο καλοριφέρ, ή ακόμη καλύτερα σε ένα μέρος που να συνδυάζει και τα δύο.
  •  Σε μπεν μαρί
Προτιμούμε αυτή τη μέθοδο συνήθως το χειμώνα ή όταν θέλουμε να φτιάξουμε γρήγορα ένα βοτανόλαδο.
Βάζουμε το βότανο (αποξηραμένο ή φρέσκο) σε ένα αποστειρωμένο βάζο και προσθέτουμε το λάδι, προσέχοντας να γεμίσει το βάζο μας έως 2-3 δάχτυλα κάτω από το καπάκι του. Το κλείνουμε καλά και το βάζουμε σε μπεν μαρί στο μάτι της κουζίνας στο πολύ χαμηλό (1) για 4 περίπου ώρες. Προσέχουμε να μην ανέβει πολύ η θερμοκρασία του νερού στο μπεν μαρί για να μην βράσει το λάδι μας. Μετά από 4 ώρες κλείνουμε το μάτι και αφήνουμε το λάδι μας εκεί για λίγες ώρες ακόμη.
Παραλλαγή 1: Θερμαίνουμε σε μπεν μαρί το βάζο μας για 1-2 ώρες κάθε μέρα για 3-7 μέρες.
Παραλλαγή 2: Σε φούρνο. Βάζουμε το λάδι και το βότανο σε ένα βαθύ πυρέξ με καπάκι. Το τοποθετούμε στο φούρνο στη χαμηλότερη θερμοκρασία (γύρω στους 40ο C) και το αφήνουμε για όλη την ημέρα ή τουλάχιστον 4-5 ώρες. Κατά διαστήματα ανακατεύουμε με μια ξύλινη κουτάλα. Αφού περάσει η απαιτούμενη ώρα σβήνουμε το φούρνο, αλλά αφήνουμε το πυρέξ μέσα, μέχρι να κρυώσει ο φούρνος.
Παραλλαγή 3: Σε ηλεκτρική γάστρα ή ηλεκτρικό παρασκευαστή γιαουρτιού
Ακολουθούμε την ίδια διαδικασία με το φούρνο. Με αυτόν τον τρόπο η εκχύλιση μπορεί να διαρκέσει χωρίς πρόβλημα ακόμη και μέρες.

Ψυχρή μέθοδος
Τη χρησιμοποιούμε όταν φοβόμαστε ότι το λάδι μας θα αλλοιωθεί από τη θερμότητα (λόγω ευαισθησίας του λαδιού-διαλύτη ή του βοτάνου που χρησιμοποιούμε), ώστε να είμαστε σίγουροι για το αποτέλεσμα.
  •  Σε σκιερό μέρος
Βάζουμε το βότανο σε ένα αποστειρωμένο βάζο και προσθέτουμε το λάδι, προσέχοντας να γεμίσει το βάζο μας έως 2-3 δάχτυλα κάτω από το καπάκι του. Το κλείνουμε καλά και το αφήνουμε σε σκιερό μέρος για 4-6 εβδομάδες. Καθημερινά το ανακινούμε απαλά, προσέχοντας να μην δημιουργήσουμε φυσαλίδες.
  •  Με τη βοήθεια του γουδιού
Βάζουμε το βότανό μας σε γουδί προσθέτουμε λίγο λάδι και το κοπανάμε για αρκετή ώρα (περίπου 30 λεπτά). Στη συνέχεια προσθέτουμε το υπόλοιπο λάδι, σκεπάζουμε το γουδί με μεμβράνη και το αφήνουμε έτσι για 3-4 μέρες.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε…
  • Φροντίζουμε όλα τα σκεύη που θα χρησιμοποιήσουμε να είναι αποστειρωμένα.
  • Αποθηκεύουμε τα λάδια μας πάντα σε γυάλινα σκουρόχρωμα μπουκάλια σε σκιερό και δροσερό μέρος ή στο ψυγείο.
  • Καλύτερα να φτιάχνουμε μικρές ποσότητες βοτανόλαδου, γιατί έχουν διάρκεια ζωής (περίπου 6 μήνες). Αν θέλουμε να τα διατηρήσουμε περισσότερο (έως και 1 χρόνο) τα φυλάσσουμε στο ψυγείο.
  • Καλύτερα να σουρώνουμε το βοτανόλαδό μας 2 ή και περισσότερες φορές για να βεβαιωθούμε ότι δεν θα παραμείνει μέσα καθόλου μέρος του φυτού, γιατί σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χαλάσει το λάδι πιο σύντομα.
  • Αφού σουρώσουμε το τελικό λάδι και το βάλουμε στο μπουκάλι ή βάζο που θα το φυλάξουμε, μπορούμε να προσθέτουμε 4-5 κάψουλες βιταμίνη Ε ή 1 κ.γ. ανά 500 ml βοτανόλαδου.
  • Αν χρησιμοποιήσουμε φρέσκα μέρη ενός φυτού, καλύτερα να μην είναι φρεσκοκομμένα γιατί θα έχουν υγρασία και μπορεί να χαλάσει το λάδι μας. Καλύτερα να τα αφήσουμε 1-2 μέρες να στεγνώσουν ελαφρά στον ήλιο και μετά να φτιάξουμε το λάδι μας.
  • Αν θέλουμε να πάρουμε πιο δυνατό βοτανόλαδο, επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία εκχύλισης δεύτερη ή και τρίτη φορά, προσθέτοντας κάθε φορά καινούρια ποσότητα βοτάνου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου